Psychoterapeutka Susan Forward nazwała go FOG – od angielskich słów Fear (strach), Obligation (obowiązek) i Guilt (poczucie winy). Razem tworzą słowo oznaczające mgłę. To trafna metafora, bo gdy wjeżdża się samochodem w gęstą mgłę, zwalnia się, przestaje wyraźnie widzieć drogę i coraz łatwiej kierować się światłami pojazdu jadącego przed nami. Bardzo podobnie dzieje się w relacjach. Kiedy pojawia się strach, poczucie obowiązku lub winy, łatwo stracić z oczu własne potrzeby i zacząć podążać za cudzym scenariuszem.

Manipulacja najrzadziej zaczyna się od nacisku. Najczęściej zaczyna się od mgły.

To właśnie dlatego FOG jest tak skuteczny. Nie odbiera wolności wprost. Sprawia jedynie, że przestaje się jasno widzieć sytuację. Pojawiają się wątpliwości, własne potrzeby schodzą na dalszy plan, a decyzje coraz częściej podejmowane są po to, by uniknąć dyskomfortu, a nie dlatego, że naprawdę są zgodne z własnymi wartościami.

Pierwszą literą jest F jak Fear – strach. Sam strach nie jest niczym złym. To naturalny mechanizm, który ostrzega przed realnym zagrożeniem. Problem pojawia się wtedy, gdy ktoś świadomie wywołuje go po to, aby przejąć kontrolę nad zachowaniem drugiej osoby. Czasem dzieje się to poprzez groźby, a czasem wystarczy chłód, obrażanie się, milczenie czy sugestia, że postawienie granicy będzie miało przykre konsekwencje. W takiej sytuacji warto zadać sobie pytanie: czy obawa wynika z rzeczywistego zagrożenia, czy raczej z lęku przed powiedzeniem „nie”? To pytanie bardzo często rozprasza pierwszą warstwę mgły.

Drugą literą jest O jak Obligation – obowiązek. To chyba najbardziej podstępny element FOG, bo często przebiera się za dobroć, lojalność i wdzięczność. Pojawia się przekonanie, że „tak trzeba”, „tak wypada” albo „po tym, co ktoś zrobił, nie można odmówić”. Tymczasem prawdziwa troska rodzi się z wolnego wyboru, a nie z przymusu. Gdy obowiązek staje się narzędziem wpływu, przestaje być wyrazem relacji, a zaczyna służyć przejmowaniu steru nad cudzymi decyzjami.

Trzecią literą jest G jak Guilt – poczucie winy. To emocja, która potrafi sprawić, że pojawia się potrzeba przepraszania za własne granice, potrzeby czy prawo do odmowy. Manipulacja często nie polega na przekonywaniu argumentami. Polega na wywołaniu przekonania, że zadbanie o siebie oznacza bycie egoistycznym lub niewdzięcznym.

Tam, gdzie pojawia się przewlekłe poczucie winy, warto sprawdzić, czy nie pojawiła się również manipulacja.

Najważniejsze jest jednak to, że FOG nie dotyczy wyłącznie trudnych relacji. Te same mechanizmy można zauważyć w reklamach, mediach, marketingu, a nawet w codziennych komunikatach, które próbują wzbudzić lęk, poczucie obowiązku lub winy po to, by wpłynąć na decyzje. Im lepiej rozumie się ten schemat, tym trudniej jest nim sterować. Sama świadomość nie rozwiązuje wszystkich problemów, ale bardzo często staje się pierwszym krokiem do odzyskania wpływu na własne życie.

Wpływ manipulacji kończy się tam, gdzie odzyskujemy świadomość.

Dlatego następnym razem, gdy po rozmowie, wiadomości lub spotkaniu pojawi się wewnętrzny chaos, warto zatrzymać się na chwilę i zadać sobie jedno proste pytanie: czy ta decyzja wynika z mojego świadomego wyboru, czy ze strachu, obowiązku albo poczucia winy? Czasem właśnie to jedno pytanie wystarczy, by mgła zaczęła się rozpraszać, a ster znów wrócił we właściwe ręce.

To tylko wprowadzenie do mechanizmu FOG. Cały odcinek z serii „Powrót do Siebie - Podstawy Ochrony Psychoenergetycznej” pokazuje, jak rozpoznawać go w praktyce. A jeśli chcesz nauczyć się świadomie chronić swoją uwagę, granice i wolną wolę, zapraszam na warsztat online „Ochrona Psychoenergetyczna II: Nie oddaję steru” – 26 lipca.